अनेक वस्तूंच्या दरात कपात : जीएसटी बदलांमुळे ‘स्वस्त-महाग’ची चर्चा जोरात : अंमलबजावणीची प्रतीक्षा
वृत्तसंस्था/नवी दिल्ली
केंद्र सरकारने जीएसटी दरात मोठी कपात करत दसरा-दिवाळीपूर्वी सर्वसामान्यांना ‘बोनस’रुपी भेट दिली आहे. ही कपात 22 सप्टेंबरपासून लागू होत आहे. जीएसटीमधील बदलामुळे अनेक वस्तूंवरील कर कमी करण्यात आला आहे. ब्रेड आणि चीजसारख्या अनेक वस्तूंवर आता 0 टक्के कर आकारला जाईल. त्याचवेळी, तंबाखू आणि लक्झरी कारवर 40 टक्के इतका ‘सिन टॅक्स’ आकारला जाईल. दैनंदिन वापराच्या वस्तूंवरील जीएसटी कमी केल्याने सामान्य माणूस आणि मध्यमवर्गीयांना मोठा दिलासा मिळाला आहे. आता अनेक वस्तू स्वस्त झाल्या आहेत. तर काही वस्तूंवर कर वाढल्यामुळे त्या महाग होतील.
अर्थमंत्री निर्मला सीतारमण यांनी बुधवारी वस्तू आणि सेवा कराच्या (जीएसटी) दरात मोठी कपात करण्याची घोषणा केली. हे दर ‘घटस्थापने’पासून लागू होतील. जीएसटीमध्ये केलेल्या बदलांनुसार बहुतेक वस्तू 5 टक्के आणि 18 टक्क्यांच्या स्लॅबमध्ये ठेवण्यात आल्या आहेत. सिगारेट आणि तंबाखूसारख्या वस्तूंसोबतच नौका आणि हेलिकॉप्टरसारख्या लक्झरी वस्तूंवर 40 टक्के कर आकारला जाईल. शेतकऱ्यांसाठी ट्रॅक्टर, कृषी उपकरणे, हस्तकला आणि संगमरवरीवरील कर 12 टक्क्यांवरून 5 टक्केपर्यंत कमी करण्यात आला आहे. यामुळे सदर वस्तू स्वस्त होऊन शेतकऱ्यांना फायदा होईल.
औषधनिर्माण, ग्राहकोपयोगी वस्तूंसह अनेक क्षेत्रांना प्रोत्साहन देण्यात आले आहे. याद्वारे, भारताचे संपूर्ण लक्ष देशांतर्गत वापर वाढवण्यावर आहे. 100 रुपयांपर्यंतच्या सिनेमा तिकिटांवर फक्त 5 टक्के जीएसटी आकारला जाईल, जो पूर्वी 12 टक्के होता. परंतु 100 रुपयांपेक्षा जास्त किमतीच्या तिकिटांवर पूर्वीप्रमाणेच 18 टक्के जीएसटी आकारला जाईल. त्याचवेळी, हॉटेल बुकिंग, सौंदर्य आणि आरोग्याशी संबंधित सेवांवरील जीएसटी 5 टक्क्यांपर्यंत कमी करण्यात आला आहे.
अर्थव्यवस्था सुधारण्यासाठी पोषक स्थिती
नव्या जीएसटी प्रणालीमुळे करव्यवस्था सोपी होईल. लोक खरेदी वाढवून अधिक कर भरतील. देशाची प्रगती होईल, असे वेगवेगळे दावे केले जात असून या माध्यमातून देशाच्या अर्थव्यवस्थेला गती मिळेल असे सांगितले जात आहे. भारत ही जगातील सर्वात वेगाने वाढणारी अर्थव्यवस्था आहे. आव्हानात्मक काळातही त्याने आपला वेग कायम ठेवला आहे. ती टिकवून ठेवण्यासाठी या सुधारणा महत्त्वाच्या ठरू शकतात.
स्टेडियममध्ये आयपीएल पाहणे महाग
‘लक्झरी’ समजून 40 टक्के कर, उर्वरित सामने 18 टक्क्यांच्या श्रेणीत आता क्रिकेट चाहत्यांना स्टेडियममध्ये आयपीएल सामने पाहण्यासाठी अधिक पैसे मोजावे लागतील, कारण सरकारने जीएसटी दर 28 टक्क्यांवरून 40 टक्क्यांपर्यंत वाढवला आहे. जीएसटी परिषदेच्या 56 व्या बैठकीत यावर निर्णय घेण्यात आला. अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांनी 3 सप्टेंबर रोजी ही माहिती दिली. नवीन कर प्रणालीने आयपीएल पाहणे ही लक्झरी क्रियाकलाप मानून ती तंबाखूजन्य उत्पादने आणि कॅसिनोसारख्या सेवांच्या श्रेणीत ठेवली आहे. तथापि, सामान्य क्रिकेट सामन्यांवर अजूनही 18 टक्के जीएसटी लागू असेल. म्हणजेच, हा बदल फक्त प्रीमियम क्रीडा स्पर्धांसाठी आहे.
वेगवेगळ्या कर श्रेणीत समाविष्ट वस्तू व साधने
0 टक्के स्लॅबमध्ये येणाऱ्या वस्तू…
33 जीवनरक्षक औषधे, कर्करोगाची औषधे, दुर्मिळ आजारांसाठी औषधे, वैयक्तिक जीवन विमा, आरोग्य धोरणे, नकाशे, चार्ट, ग्लोब, पेन्सिल, शार्पनर, क्रेयॉन, पेस्टल, व्यायाम पुस्तके, नोटबुक, खोडरबर, दूध, पनीर, पिझ्झा ब्रेड, खाखरा, चपाती किंवा रोटी.
5 टक्के स्लॅबमधील वस्तू
केसांचे तेल, शाम्पू, टूथपेस्ट, टॉयलेट साबण, टूथब्रश, शेव्हिंग क्रीम, लोणी, तूप, चीज आणि दुग्धजन्य पदार्थांचे स्प्रेड, नमकीन, भांडी, दुधाच्या बाटल्या, लहान मुलांसाठी आणि क्लिनिकल डायपरसाठी नॅपकिन्स, शिलाई मशीन आणि त्यांचे भाग, थर्मामीटर, वैद्यकीय दर्जाचे ऑक्सिजन, सर्व निदान किट आणि अभिकर्मक, ग्लुकोमीटर, चष्मा, ट्रॅक्टर टायर, सुटे भाग, ट्रॅक्टर, विशिष्ट जैव-कीटकनाशके, सूक्ष्म पोषक घटक, ठिबक सिंचन प्रणाली आणि स्प्रिंकलर, कृषी अवजारे, बागायती किंवा वनीकरण मशीन इ.
18 टक्के स्लॅबमधील वस्तू
पेट्रोल, एलपीजी, सीएनजी कार (1200 सीसी आणि 4000 मिमी पेक्षा जास्त नसलेल्या), डिझेल आणि डिझेल हायब्रिड कार (1500 सीसी आणि 4000 मिमी पेक्षा जास्त नसलेल्या), तीन चाकी, मोटारसायकल (350 सीसी आणि कमी), माल वाहतुकीसाठी मोटार वाहने, एअर कंडिशनर्स, एलईडी आणि एलसीडी टीव्हीसह टेलिव्हिजन (32 इंचांपेक्षा जास्त), मॉनिटर आणि प्रोजेक्टर, डिश, वॉशिंग मशीन, 1800 सीसी पेक्षा जास्त इंजिन क्षमता असलेले रोड ट्रॅक्टर.
40 टक्के स्लॅबमधील वस्तू
पानमसाला, सिगारेट, गुटखा, चघळणारा तंबाखू, बिडी, साखर किंवा चवदार वायूयुक्त पाणी, कॅफिनयुक्त पेये, अल्कोहोल नसलेली पेये, धूम्रपान पाईप्स, 350 सीसी पेक्षा जास्त क्षमतेच्या दुचाकी, वैयक्तिक वापरासाठीचे विमान, बोट, रिव्हॉल्व्हर्स आणि पिस्तूल, सट्टेबाजी, कॅसिनो, जुगार, घोड्यांच्या शर्यती, लॉटरी आणि ऑनलाईन गेमिंग.
