पनीर हा भारतीय खाद्यसंस्कृतीतील महत्त्वाचा आणि लोकप्रिय दुग्धजन्य पदार्थ आहे. पनीर हा प्रथिनयुक्त पदार्थ असून तो विविध प्रकारच्या पदार्थांमध्ये वापरला जातो.

पनीर म्हणजे काय? पनीर हा दुधापासून तयार होणारा ताज्या चीजचा प्रकार आहे. दूध उकळवून त्यामध्ये लिंबाचा रस, व्हिनेगर किंवा ताक घालून दुधातील प्रथिन आणि पाणी वेगळे केले जाते. नंतर गाळून घट्ट करून तयार केलेला पदार्थ म्हणजे पनीर.

पनीर हे प्रथिन (Protein) असून  स्नायूंच्या वाढीसाठी आणि शरीराच्या विकासासाठी उपयुक्त ठरते. पनीरमध्ये कॅल्शियम (Calcium)असते, त्यामुळे हाडे आणि दात मजबूत करण्यास मदत करते. पनीरमध्ये फॉस्फरस (Phosphorus) असल्याने ऊर्जा निर्मिती आणि शरीरातील विविध जैविक क्रियांसाठी आवश्यक. पनीरमध्ये विटामिन बी12 (Vitamin B12) असल्याने मज्जासंस्थेसाठी आणि रक्तनिर्मितीसाठी उपयुक्त आहे.  पनीर मध्ये योग्य प्रमाणात फॅट (Fat) असल्याने ते शरीराला ऊर्जा देण्यासाठी उपयुक्त ठरते. 

पनीरचे उपयोग भाजी आणि करी, नाश्ता आणि स्नॅक्स, गोड पदार्थमध्ये होतोच. याशिवाय आहारात प्रथिनांचा स्रोत म्हणूनही उपयोगी आहे. (शाकाहारी लोकांसाठी प्रथिनांचा उत्तम पर्याय)

पनीरचे फायदे स्नायूंची वाढ होते आणि शरीराला आवश्यक ऊर्जा मिळते. हाडे आणि दात मजबूत होतात. पचनक्रिया सुधारते आणि लोहाच्या शोषणास मदत होते. मधुमेह आणि हृदयरोग असलेल्या लोकांसाठी फायदेशीर असू शकतो (मात्र प्रमाणात सेवन करावे).

पनीर हा पौष्टिक, चविष्ट आणि बहुपयोगी खाद्यपदार्थ आहे. तो वेगवेगळ्या प्रकारे आहारात समाविष्ट करून शरीरासाठी आवश्यक पोषकतत्त्वे मिळवता येतात. त्यामुळे शाकाहारी आहारात पनीर हा एक उत्तम पर्याय मानला जातो.